رضامصباحی رضوان
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ رضامصباحی رضوان
آرشیو وبلاگ
      مرکز تخصصی روانشناسی و مشاوره مصباح (روانشناسی ، مشاوره و رواندرمانی)
چالش‌های مشاوره و مشاوران ایران در قرن 21 نویسنده: رضامصباحی رضوان - ۱۳٩۱/٢/٢٠

بسمه تعالی

مؤلف: دکتر سیدعلی کیمیایی PH.D.

عنوان مقاله: چالش‌های مشاوره و مشاوران ایران در قرن 21

چکیده

در قرنی که ما زندگی می‌کنیم شیوع مشکلات روانی به قدری بالاست که شماری از متخصصان بهداشت روانی قرن حاضر را قرن «گرسنگی عصبی» نامیده‌اند (کیمیایی، 1381، به نقل از کریستین لاتویلر[1]، 1997). وظایف مشاوره که جزء حرف یاری‌بخش[2] به حساب می‌آید، در این قرن و بخصوص در کشور ما که شیوع اختلالات روانی رو به افزایش است، بیش از پیش سنگین‌تر شده است. مشاوران ایران نیز مسؤولیت‌های خطیری بر عهده دارند و در بسیاری از موارد فقط آنها هستند که وظیفه‌ی بهداشت روانی جامعه را انجام می‌دهند. با این وجود به نظر می‌رسد که جایگاه مشاوره و نقش و عملکرد مشاوران به روشنی تعریف نشده و مبهم است (لوک، می‌یرز و هر[3]، 1994).

از این‌رو چالش‌هایی فراروی مشاوره به عنوان یک تخصص و مشاوران به عنوان متولّیان آن بخصوص در کشور ما وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

چالش اول: علی‌رغم وجود و تشکیل سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره، سیستم‌های حمایتی و ابزار قانونی کافی در اختیار این نظام و مشاوران قرار ندارد تا بتوانند نقش‌ها و وظایف خود را جامه‌ی عمل بپوشانند در نتیجه سلیقه‌ای عمل کرده و ناهماهنگ هستند.

چالش دوم: که منبعث از چالش اول است، این است که وظایف و نقش‌های مشاوران به شدت از طرف سیستم‌های بهداشت جسمی، پزشکی و بخصوص افراد غیرحرفه‌ای که به دلیل ضعف قانونی و نبود نظارت کافی در آشفته بازار کشور ما به سوء استفاده مشغول هستند، تهدید و سرانجام به پای مشاوره و مشاوران گذاشته می‌شود.

چالش سوم: نبود سیستم بیمه‌ای برای این‌گونه خدمات است.

چالش چهارم: فرهنگی است، که هنوز فرهنگ‌سازی کافی برای پذیرش این خدمات از طرف آحاد جامعه صورت نپذیرفته و اغلب دریافت خدمات مشاوره‌ای را نوعی برچسب خوردن تلقی می‌کنند.

چالش پنجم: این است که مشاوران حین کار چه اطلاعاتی را باید جمع‌آوری کنند؟ چگونه آن را تجزیه و تحلیل نموده؟ و چگونه اطلاعات گردآوری شده را ارائه دهند؟

چالش ششم: موضوع «توانمندسازی»[4] در مشاوره است. به طور سنتی نقش مشاوران کمک به افراد، خانواده‌ها و... بوده و بیشتر سعی در درمان علامتی دارند تا توانمندسازی. در حالیکه هم در بسیاری از رویکردهای مشاوره‌ای همچون رویکرد (آدلر[5]، راجرز[6]، پرز[7] و برن[8] تأکید بر دستیابی مراجع به استقلال، خودکفایی و توانمندسازی در پایان مشاوره دارند و هم 40 درصد درمان را تغییرات خارج از درمان extra theraputic changes تشکیل می‌دهد. شامل: IQ ، EQ ، مهارت‌های اجتماعی و حل مسأله و... . بنابراین، فرایند مشاوره به جای درمان علامتی باید به سمتی حرکت نماید که به جای ماهی‌خوردن، ماهی گرفتن را به مراجعان آموخته و در نهایت خود مشاور خودشان باشند.

چالش هفتم : مشاوره‌online در اینترنت است. که با توجه به گسترش تکنولوژی و دسترس‌پذیری آن رو به افزایش است. مشاورانی که از طریق online مشاوره می‌دهند باید به رازداری، ایجاد ارتباط مشاوره‌ای online و منابع محلی توجه داشته باشند.

راهکارهای غلبه بر این چالش‌ها و اطلاعات بیشتر و توصیف و روشن‌سازی این چالش‌ها در اصل مقاله آورده شده است.

 

بسمه تعالی

به گفتار دانندگان راه‌جوی                   به گیتی بپوی و به هرکس بگوی

بیــاموز و بشنو ز هر دانشی                        کــه یــابی ز هر دانش آرامشــی

 

عنوان مقاله: چالش‌های مشاوره و مشاوران ایران در قرن 21

مؤلف: دکتر سیدعلی کیمیایی PH.D

استادیار مشاوره دانشگاه فردوسی مشهد

 

مقدمه

در قرنی که ما زندگی می‌کنیم شیوع مشکلات روانی آنقدر بالاست که برخی از متخصصین بهداشت روانی قرن حاضر را قرن «گرسنگی عصبی» نامیده‌اند (کیمیایی، 1381 به نقل از لاتویلر[9]، 1997). مشاوره که جزء حرف یاری‌بخش[10] به حساب می‌آید در این قرن وظایفی بیش از پیش سنگین برعهده دارد. مشاوران نیز مسؤولیت‌های خطیری برعهده دارند و در بسیاری از موارد فقط آنها هستند که وظیفه‌ی بهداشت روانی جامعه را انجام می‌دهند. با این وجود به نظر می‌رسد که جایگاه مشاوره و نقش و عملکرد مشاوران به روشنی تعریف نشده و مبهم است (لوک، می‌یرز و هر[11]، 1994).

از این‌رو، مشاوره به عنوان یک تخصص و مشاوران ایران به عنوان متولیان این تخصص حین تلاش برای کمک‌ها و خدماتی که به مراجعان و جمعیت هدف خود ارائه می‌دهند با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند. اولین چالش مشاوره و مشاوران ایران در قرن 21 این است که علی‌رغم تشکیل سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره سیستم‌های حمایتی و ابزار قانونی کافی در اختیار ندارند تا بتوانند به کلیه وظایف و نقش‌های خود جامه‌ی عمل بپوشانند، در نتیجه سلیقه‌ای عمل کرده و ناهماهنگ هستند. پس شاید اولین گام در نظام مشاوره‌ای روشن‌سازی نقش‌ها و عملکرد مشاوران است تا تداخل نقش‌ها و وظایف پیش نیاید.

چالش دوم که منبعث از چالش اول است، این است که وظایف و نقش‌های مشاوران به شدت از طرف سیستم‌های بهداشت جسمی، پزشکی و بخصوص افراد غیرحرفه‌ای که به دلیل ضعف قانونی و نبود نظارت کافی در آشفته بازار کشور ما به سوءاستفاده مشغول هستند، تهدید شده و سرانجام به پای مشاوره و مشاوران گذاشته می‌شود. شاید به این دلیل که علی‌رغم وجود سازمان نظام مشاوره‌ای هنوز عملاً متولیان دیگری خود را محق دانسته، مجوز صادر کرده و با الطبع در بحث نظارت و کنترل نوع خدمات و نحوه‌ی ارائه آن نیز مسؤولانه عمل نکرده یا نظارتی ندارند یا ناظران افرادی فاقد تخصص مشاوره‌ای هستند.

چالش سوم برای مشاوره و مشاوران کشور ما در قرن 21 نبود سیستم بیمه‌ای برای این‌گونه خدمات است. امروزه تقریباً در کلیه کشورهایی که سیستم مشاوره‌ای وجود دارد این خدمات بیمه هستند و مراجعان بدون دغدغه‌ی مالی این خدمات را دریافت می‌دارند. در کشور ما بیشتر طیف جمعیتی که به مشاوره نیاز دارند به لحاظ اقتصادی ااز وضعیت مناسبی برخوردار نیستند، که خود این سبب می‌شود که به دنبال مشاورانی با حق الزحمه کمتر و با الطبع میدان برای افراد غیرحرفه‌ای باز می‌گردد.

چالش چهارم فرهنگی است. گرچه نسبت به گذشته جای بسی امیدواری است اما متأسفانه کار فرهنگی مناسبی درباره‌ی ماهیّت خدمات مشاوره صورت نگرفته و گرچه باورهای فرهنگی احاد جامعه نسبت به سال‌های گذشته بهتر شده است، اما هنوز با وضع مطلوب بسیار فاصله داریم. هنوز بسیاری از افراد جامعه و حتی طیف تحصیل‌کرده‌ها نگرش مثبتی به مشاوره و مشاوران ندارند و فکر می‌کنند کمک گرفتن از مشاوران برچسب خوردن است.

پنجمین چالش مشاوران ایران در قرن 21 این است که حین کار با مراجعان چه اطلاعاتی را باید جمع‌آوری کنند؟ چگونه آن را تجزیه و تحلیل نمایند و چگونه اطلاعات گردآوری شده را ارائه دهند؟ آیا باید رویکردی کل‌نگرانه داشته و به کلیّات اطلاعاتی که از مراجعان بدست می‌آورند توجه نمایند یا به جزئیات محتوای گفتگوی فرایندی خود با مراجعان بپردازند؟ گاهی نیز مشاوران در فعالیت‌ها و وظایف مختلفی درگیر می‌شوند و بنابراین تعیین اینکه چه اطلاعاتی را باید جمع‌آوری کنند بسیار سخت می‌شود. بنابراین، بدون اهداف روشن و تعیین اینکه چه نتایجی و به چه روشی باید اندازه‌گیری و سنجش صورت‌ پذیر، سخت است.

رعایت این موارد چالش‌های جدید دیگری فرا روی مشاوران قرن 21 ایران قرار می‌دهد که بر اساس آن مشاوران قبل از هرگونه کار سنجش و ارزشیابی باید گام‌های زیر را به درستی بپیمایند:

الف) یادگیری تشخیص صحیح و مقابله با موقعیت‌هایی که خطرپذیری بالایی دارند.

ب) ایجاد مدل‌هایی که بتواند برای افراد، گروه‌ها و جمعیت‌های عمومی به کار رود.

ج) استفاده از رویکردهای آموزشی برای ایجاد و به حداکثر رساندن شایستگی‌های حرفه‌ای.

د) آگاهی از تأثیر فضای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که بر مراجعان اثرگذار است.

هـ) متخصص شدن در برنامه‌ریزی راهبردی.

ششمین چالش مشاوران ایران بحث توانمندسازی[12] است. به طور سنتی نقش مشاوران ایران نیز این بوده است که به افراد، خانواده‌ها و گروه‌ها کمک نموده، به عبارتی، بیشتر به درمان علائم و نشانه‌های اختلالی یا مشکلات مراجعان‌شان بپردازند. در حالی‌که مشاوره زمانی نقش درمانی‌اش تحقق خواهد یافت که مراجع یا مراجعان به توانمندسازی رسیده باشند، یعنی به جای ماهی‌خوردن ماهی گرفتن را آموخته باشند.

مک ویرتر[13] (1994)، توانمندسازی را فرایندی تعریف می‌کند که در آن افراد، گروه‌ها یا سازمان‌هایی که ضعیف هستند:

الف) از نیروهای پویای موجود در خود، خانواده، کار و بافت زندگی‌شان آگاه شده،

ب) مهارت‌ها و توانایی‌هایشان را برای افزایش کنترل‌های عاقلانه بر زندگی‌شان گسترش داده،

ج) آن را در عمل پیاده نموده،

د) بدون تجاوز به حقوق دیگران که ،

هـ) با حمایت فعال سایر منابع قدرت نیز همراه می‌شود.

مشاوران ایران در قرن حاضر باید با بهره‌گیری از منابع و توانایی‌های خود مراجعان آنها را به سمت تغییر خود و محیط سوق داده و در نهایت به خودکفایی و توانمندسازی و مشاوره خود بودن برسانند. این هدفی است که از یک طرف در بسیاری از رویکردهای مشاوره‌ای بر آن تأکید می‌شود. همچون آدلر[14] که معقد است مراجع به «تجربه آها» برسد و راجرز[15] که می‌گوید هدف مشاوره این است که مراجع در طی جلسات به استقلال و خودکفایی رسیده و از وابستگی به محیط فیزیکی و اجتماعی رها شود. پرز[16] نیز هدف گشتالت درمانی را کمک به مراجع می‌داند تا دریابد که نیازی به وابستگی به دیگران ندارد و می‌تواند موجود مستقلی باشد. در رویکرد برن[17] هم نیل به خودمختاری هدف غایی شیوه‌ی تحمیل ارتباط متقابل به شمار می‌آید (شفیع‌آبادی، 1377).

و از دیگر سوی در نظر داشته باشند که 40 درصد از عوامل مؤثر درمان را تغییرات خارج از درمان extra theraputic changes تشکیل می دهد. یعنی آنچه مراجعان با خودشان به درمان می‌آورند یا در محیط زندگیشان وجود دارد، همچون IQ ، EQ ، قدرت ایگو، مهارت‌های اجتماعی، مهارت‌های حل مسأله، والدین و اطرافیان حمایتگر، حمایت‌های اجتماعی، منابع مالی و... این در حالی است که 30 درصد درمان را رابطه درمانی theraputic relationship ، 15 درصد را فنون یا تکنیک technique و 15 درصد را امید به بهبودی یا expectancy یا همان اثرات دارونمای امید placebo Effects در درمان تشکیل می‌دهد (فلانگان و فلانگان[18]، 2004).

امّا متأسفانه امروزه مشاوران ایران بیشتر کلیشه‌ای عمل کرده و منحصر به فرد بودن جریان مشاوره را به فراموشی سپرده‌اند. این امر خود ـ پنداره‌ی حرفه‌ای آنها را که به منحصر به فرد بودن این جریان تأکید دارد، مخدوش می‌سازد. آنها باید بپذیرند که هر مراجع معمای تازه‌ای است که باید آن را حل نمایند. زیرا همان‌گونه که لویز[19] (1988)، می‌گوید، مشاوران چه به عنوان متخصصان بهداشت روانی، چه به عنوان درمانگر و چه به عنوان مددکار اجتماعی، باید بپذیرند که محیط اجتماعی همچون ویژگی‌ها و عملکرد فردی بر مراجعان آنان اثر می‌گذارد.

هفتمین چالش مشاوران ایران مشاوره online در اینترنت است. مشاورانی که این نوع مشاوره‌ها را با توجه به گسترش تکنولوژی و دسترس‌پذیری آن انجام می‌دهند، باید اصول زیر را در مشاوره online رعایت نمایند:

1ـ رازداری: این اصل در هر نوع مشاوره‌ای و از جمله مشاوره online باید رعایت شود مگر در سه مورد. شامل: خودکشی و دیگرکشی، هرگاه بیماری است سایکوتیک که نیازمند بستری است و وقتی کودک یا سالمند مورد سوء استفاده فیزیکی یا روانی است.

2ـ ایجاد ارتباط مشاوره‌ای online : یعنی آگاه ساختن مراجع از محدودیت‌ها، خطرها، مزایا و معایب این نوع مشاوره.

3ـ منابع محلی : شامل بررسی قوانین، سازمان‌های حرفه‌ای و مذهبی موجود در محل برای کمک هرچه بیشتر به مراجع یا مراجعانی که مشاوره online دریافت می‌دارند (کالی و باند[20]، 2004).

سرانجام مشاوران ایران برای غلبه بر چالش‌های مشاوره در قرن 21 :

الف) از تکیه افراطی بر تکنیک و فنون درمانبخش پرهیز نمایند و بپذیرند که تأثیر تکنیک فقط 15 درصد فرایند کار مشاوره است.

ب) عادت‌های مرگ‌آور زیر را که مخّل ارتباط مشاوره‌ای است، شامل: انتقاد کردن، تحقیر کردن، سرزنش کردن، کنترل کردن، عیب‌جویی کردن، تنبیه کردن و زیر سؤال بردن کنار بگذارند.

ج) مشاوران ایران باید خود ـ آگاه باشند. به عبارتی نسبت به نگرش‌ها، هیجان‌ها، خواست‌ها، نیازها، مهارت‌ها، سوگیری‌ها، آرزوها و باورهای مذهبی و فرهنگی خودآگاه باشند.

د) نه تنها نسبت به خود، آگاه باشند بلکه نسبت به دیگران هم آگاهی داشته باشند (دیگر آگاهی). باید بدانند که مراجعان آنها مشکلات متعددی دارند و هریک معمای تازه‌ای هستند.

هـ) مشاوران قرن 21 باید مهارت‌های حرفه‌ای و شغلی خود را توسعه دهند.

و) به جای کار فردی کار گروهی را سرلوحه‌ی کار خویش قرار دهند.

ز) آگاهی یافتن از آنچه بر مراجعان و اعضای جامعه اثرگذار است.

ح) مشارکت در مجامع مختلف اجتماعی به منظور کار روی موضوعات اجتماعی.

ط) کمک به افراد به منظور حمایت و خودیاری بیشتر از خود.

ی) همکاری برای اجرای قوانین که از حقوق انسان‌ها دفاع می‌نماید.

در پایان امید است با همّت انجمن مشاوره ایران و مشاوران کارآزموده و دلسوز هرچه زودتر چالش‌های موجود برداشته شده و نقش واقعی مشاوره به کمک مشاوران دلسوز تحقق یاید.

انشاءا...

دکتر سیدعلی کیمیایی PH.D

 

 

منابع فارسی

ـ کیمیائی، سیدعلی؛ شفیع‌آبادی، عبدا...؛ دلاور، علی (1381). بررسی و مقایسه کارآمدی شناخت درمانی بِک با شناخت درمانی تیزدل و تلفیق آن با یوگا در درمان افسردگی اساسی. مجله مطالعات تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، دوره هفتم، شماره دوم سال 85 . ص89-88 .

 

 

منابع لاتین

-        Counseling and Psychotherapy theories in context and practice; 2004. John Sommers flanagan; Rita sommers flanagen. John Wiley & Sons.

-        The Hand Book of counseling; Don C. Locke. Jane E. Myers Edwin L. Herr.

-        Leutwyler, Kristin (1997). Depressien Double standard mistery of the mind. Scientific American.



[1] . Kristin Leutweler

[2] . helping profitional

[3] . Lock, Meyers & Herr

[4] . Empowerment

[5] . Adler

[6] .Rogers

[7] . Perls

[8] .Berne

[9] . Kristin Leutuyler

[10] . help profitional

[11] . Locke, Myers & Herr

[12] . Empowerment

[13] . Mc Whirter

[14] . Adler

[15] .Rogers

[16] . Perls

[17] .Berne

[18] . flanagan & flanagan

[19] . Lewis

[20] . Culley, Sue & Bond, Tim

  نظرات ()
مطالب اخیر به ارامی آغاز به مردن می کنی اگر ... مرکز مشاوره مصباح برای خانم ها- تنوع طلبی مردان - روابط جنسی - تغییرات هدفمند طرحواره درمانی اختلالات شخصیت خودکشی با قرص برنج روانشناسی مثبت( امیدواری) روانشناسی مثبت (خوش بینی) انواع هوش(هوش هشت گانه گاردنر) روانشناسی مثبت(تاب آوری) روانشناسی مثبت (خود کارآمدی)
کلمات کلیدی وبلاگ اصول اساسی بهداشت روانی (٢) انسان و اخلاق (۱) انواع هوش(هوش هشت گانه گاردنر) (۱) بحران چیست؟ (۱) پرخاشگری (۱) پرسشنامه پرخاشگری (۱) پرسشنامه مهارتهای ارتباطی بین فردی (۱) جایگزین dsm (۱) جنبه های ناهشیار انتخاب شغل (۱) چالش‌های مشاوره و مشاوران ایران در قرن 21 (۱) خودکشی با قرص برنج (۱) راهنمای والدین درمورداستفاده کودکان ازاینترنت با ت (۱) رفتار سازمانی مثبت گرا (۱) روابط صمیمانه فرد را نمی سازد ، بلکه اورا برخودش آ (۱) روانشناسی مثبت (٢) روانشناسی مثبت( امیدواری) (۱) روانشناسی مثبت(تاب آوری) (۱) روانشناسی مثبت (خود کارآمدی) (۱) روانشناسی مثبت (خوش بینی) (۱) ژن شادی (۱) مرکز مشاوره مصباح (۱) مصاحبه انگیزشی (۱) منابع کارشناسی ارشد مشاوره (۱) واقعیت درمانی / نظریه انتخاب / choice theory / ویل (۱) کراک (۱)
دوستان من اداره کل آموزش و پرورش شهرستان های استان تهران اداره كل امور تربيتي و مشاوره وزارت آموزش وپرورش انجمن روانشناسی آمریکا انجمن روانشناسی ایران انجمن روانشناسی کانادا با فروید ایرانی آشنا شوید بانك مقالات روانشناسي تست رورشاخ تست هوش آنلاین حجاب زینت زن مسلمان سازمان سنجش آموزش کشور سازمان نظام روانشناسی ومشاوره جمهوری اسلامی ایران سایت تخصصی مشاوره ازدواج و خانواده شبکه آسیایی مثبت گرا شبکه روانشناسی مثبت گرا شرکت لیزینگ فرهنگیان گوگل مجلات روانشناسی مدیریت آموزشگاهی مرکز روانشناسی مثبت مرکز روانشناسی مثبت گرا مرکز مشاوره حسین صائمی(شاهرود) موسسه شناختی بک نشانی روانشناسان ومشاوران دارای پروانه تخصصی از سازمان نظام روانشناسی ومشاوره در منطقه 9 وبلاگ حسن عبدالله زاده وزارت آموزش و پرورش ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب